Argon Gazı
Argon, genellikle havanın sıvılaştırılması ve ayrıştırılması yöntemiyle elde edilen bir gazdır. Ticari olarak hem sıvı hem de gaz formunda bulunabilir. Sıvı argon, çift cidarlı, vakumlu ve perlit malzeme ile yalıtımlı özel kriyojenik tanklarda depolanır ve taşınır. Gaz argon ise, basınç altında, boru hatlarıyla veya basınca dayanıklı dikişsiz çelik tüplere sıkıştırılarak tedarik edilir.
Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından belirlenen standartlara göre, sıvı ve gaz argonun safiyet oranları şu şekilde olmalıdır:
- 1. sınıf argon: En az %99,999 safiyet
- 2. sınıf argon: En az %99,99 safiyet (TSE-TS 9640)
Asetilen Gazı
Asetilen Gazı ticari olarak, genellikle kalsiyum karbür ile suyun reaksiyona sokulması yoluyla elde edilir. Alternatif olarak, asetilen gazı, ticari tüplerde bir çözücü (çoğunlukla aseton) içinde çözündürülerek de bulunabilir. Asetilen tüpleri, özel bir yapıya sahip olup içinde üç farklı madde bulunur: poröz madde, çözücü madde (aseton) ve asetilen gazı.
İlk olarak, poröz maddeye aseton emdirilir ve ardından asetilen gazı bu çözücü madde içinde çözündürülür. Asetilen gazı, uygun özelliklere sahip dikişli veya dikişsiz tüplere doldurulabilir. Bu tüplerin maksimum basıncı, sıcaklığa bağlı olarak değişir; örneğin, 21°C’de tüp basıncı 17,24 bar civarına ulaşır (her 1°C başına 0,31 bar artar).
TSE standartlarına göre, asetilen gazının minimum safiyeti %98,0 olmalıdır (TSE TS 9675). Tüplerin dış rengi RAL 1018 olup, periyodik bakımları 5 yılda bir yapılmalıdır.
Azot Gazı
Azot, genellikle havanın sıvılaştırılması ve ayrıştırılması yöntemiyle elde edilen bir gazdır. Ticari olarak sıvı ve gaz formunda bulunabilir. Sıvı azot, çift cidarlı, vakumlu ve perlit malzemeyle yalıtılmış özel kriyojenik tanklarda depolanır ve taşınır. Gaz azot ise basınç altında, boru hatlarıyla veya basınca dayanıklı dikişsiz çelik tüplere sıkıştırılarak temin edilir.
Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından belirlenen standartlara göre, azot gazının safiyet oranları şu şekilde olmalıdır:
- 1. sınıf azot: En az %99,999 safiyet
- 2. sınıf azot: En az %99,99 safiyet (TSE-TS 3192)
Helyum Gazı
Helyum gazı, genellikle doğal gaz kuyularından elde edilmektedir. Ticari olarak sıvı ve gaz fazlarında bulunur. Sıvı fazda, özel kriyojenik tanklarda depolanır; bu tanklar, çift cidarlı, vakumlu ve perlit malzemesiyle yalıtılmıştır. Gaz fazında ise, basınç altında boru hattı ile ya da basınca dayanıklı, dikişsiz çelik tüpler içinde sıkıştırılarak tedarik edilir.
Helyum tüplerinin dış rengi Kahverengi (RAL 8008) olup, periyodik bakım aralığı 10 yıldır (TSE 11169).
Helyum gazının TSE tarafından belirlenmiş bir standardı bulunmamaktadır, ancak genel olarak kabul edilen safiyet değerleri şu şekildedir:
- Helyum: %99,999
- Oksijen: 2 ppm
- Azot: 5 ppm
- Su: 2 ppm
Karbondioksit Gazı
Karbondioksit gazı, yer altı kaynaklarından doğal olarak veya endüstriyel atık gazlardan elde edilebilir. Bu gaz, -56,6°C’de ve 4,16 bar basınç altında, aynı anda katı, sıvı ve gaz fazlarında bulunabilen bir madde özelliği taşır. Karbondioksit, genellikle iki şekilde depolanabilir: gaz formunda ve sıvı formunda, her ikisi de dikişsiz çelik tüplere doldurulabilir. Gaz, basınç altında sıvılaşırken, düşük sıcaklıklarda tekrar gaz fazına geçer. TSE tarafından belirlenen standartlara göre (TS 11169), dolum oranı 0,75 kg/lt olarak belirlenmiştir ve bu oran, karbondioksit gazının dolumunu kontrol eder.
Sıvı karbondioksit, genellikle yatay veya dikey, dışı yalıtımlı malzemelerle kaplanmış, tek cidarlı, içten soğutmalı tanklarda depolanabilir. TSE standartlarına göre, sıvı ve gaz formundaki karbondioksidin safiyet oranları, 1. sınıf için minimum %99,9, 2. sınıf için ise minimum %99,7 olmalıdır (TSE-TS 2603).
Karbondioksit tüplerinin dış rengi RAL 7000 koduyla tanımlanır. Ayrıca, tüplerin periyodik bakımları için belirlenen test basıncı süreleri 345 ve 450 bar kapasiteli tüpler için 10 yıl, 250 bar kapasiteli tüpler için ise 10 yıldır (TS 11169).
Oksijen
Oksijen, genellikle havanın sıvılaştırılması ve ayrıştırılması işlemleri ile elde edilir. Ticari olarak sıvı veya gaz formunda bulunabilir. Sıvı oksijen, özel kriyojenik tanklarda depolanır ve taşınır. Bu tanklar, çift cidarlı, vakumlu ve perlit malzemesi ile yalıtım sağlanarak sıcaklık kaybı engellenir. Gaz oksijen ise basınç altında, dayanıklı boru hatları ile veya dikişsiz çelik tüplerde sıkıştırılmış halde tedarik edilir.
Türk Standartları Enstitüsü (TSE) normlarına göre, sıvı ve gaz oksijenin safiyet oranı en az %99,5 olmalıdır (TS 2800). Oksijen tüplerinin dış rengi ise Râl 5002 koduyla tanımlanır. Ayrıca, tüplerin periyodik bakımları da önemlidir. 345 ve 450 bar kapasitesine sahip tüplerin test basıncı için bakım süresi 10 yıl, 225 bar kapasitesine sahip tüpler için ise bu süre 5 yıldır (TS 7420).
Propan ve LPG
Propan gazı, özellikle soğuk hava koşullarında yüksek performans sağlamak için LPG (Sıvılaştırılmış Petrol Gazı) karışımının bir bileşeni olarak kullanılır. Propan gazının başlıca özellikleri ve kullanım alanları aşağıda detaylandırılmıştır:
- Kimyasal Yapısı: Propan, kimyasal formülü C₃H₈ ile tanımlanır ve ham petrolde bol miktarda bulunur. Petrol rafinerilerinde damıtılarak sıvı formda elde edilir.
- Fiziksel Özellikler:
- Kaynama noktası -42,2°C‘dir.
- Erime noktası ise -187,1°C‘dir.
- Buharlaşma sıcaklığı -45°C’dir.
- Parlama noktası -104°C’dir.
- Kendiliğinden tutuşma sıcaklığı 470°C’dir.
- Buhar basıncı, 8,3 bar’dır.
- Havadan 2,2 kat daha ağırdır.
- Gazın özgül ağırlığı 1 atmosfer basıncı ve 21°C’de 1,5‘dir.
Sıvı Azot
Azot Gazı, sıvı azotun ısınarak buharlaşmasıyla kolayca elde edilebilir. Geniş bir kullanım yelpazesi bulunan bu gaz, oksidasyonun istenmediği ortamlar için hava yerine tercih edilebilir. Bazı başlıca kullanım alanları şunlardır:
- Paketlenmiş gıdaların tazeliğini korumak amacıyla kullanılır.
- Sıvı patlayıcıların üzerine kapak olarak uygulanır, güvenlik sağlar.
- Elektronik bileşenlerin üretiminde (geçirgeçler, diyotlar, entegre devreler) oksidasyonu önlemek için kullanılır.
- Paslanmaz çelik üretiminde, malzemenin saf ve kaliteli olmasını sağlamak için kullanılır.
- Otomobil ve uçak tekerleklerinin dolumunda; inert, nemsiz ve oksitleyici olmayan özellikleri sayesinde güvenli dolum sağlar.